ประโยชน์และโทษของหญ้างวงช้าง

By -

ชื่อสามัญ Alacransillo, Eye bright, Indian Heliotrope, Indian Turnsole, Turnsole
ชื่อวิทยาศาสตร์ Heliotropium indicum Linn.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Heliophytum indicum (L.) DC., Tiaridium indicum (L.) Lehm.
ชื่อวงศ์ BORAGINACEAE
ชื่ออื่น ๆ หวายงวงช้าง, ผักแพวขาว, หญ้างวงช้างน้อยหญ้างวงช้าง

หญ้างวงช้าง เป็นไม้ล้มลุกประเภทวัชพืช จะเจริญเติบโตในช่วงฤดูฝน และตายไปในหน้าแล้ง มักพบอยู่ตามพื้นที่กลางแจ้งที่ชื้นแฉะและมีความชื้นบริเวณแม่น้ำ ลำคลอง ท้องนา ตามที่รกร้างหรือแหล่งน้ำต่างๆ สามารถเจริญได้ดีในดินทุกชนิด

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
ลำต้นมีลักษณะเป็นร่อง อวบน้ำ มีขนสีขาวปกคลุมอยู่ทั่วโดยเฉพาะบริเวณยอดอ่อน เป็นพืชล้มลุกที่มีระบบรากแก้ว แตกกิ่งก้านสาขาเป็นจำนวนมาก มีความสูงของลำต้นประมาณ 20-70 ซม.

ใบ
มีลักษณะเป็นรูปทรงกลม กลมรี หรือกลมป้อม โคนใบมนรี ปลายใบแหลม มีความกว้างประมาณ 2-5 ซม. ยาวประมาณ 3-8 ซม. แผ่นใบมีสีเขียว ผิวย่น หยาบ ขอบใบหยักเล็กน้อย มีก้านใบยาวประมาณ 3-7 ซม. ออกเป็นใบเดี่ยวๆ เรียงสลับแบบตรงกันข้าม

ดอก
ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ปลายช่อดอกม้วนลงมองดูคล้ายงวงช้าง มีความยาวของช่อดอกประมาณ 5-10 ซม. ภายในช่อจะประกอบด้วยดอกย่อยสีขาวหรือสีม่วงขนาดเล็กที่เรียงตัวกันอยู่ด้านบนก้านช่อดอกเป็นสองแถว โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ส่วนปลายกลีบดอกแยกออกเป็น 5 กลีบ มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีเกสรเพศผู้ 5 อัน เกสรเพศเมีย 1 อัน

ผล ดอกหญ้างวงช้าง
มีลักษณะเป็นรูปไข่ หรือค่อนข้างกลม เปลือกแข็ง มีความยาวประมาณ 4-5 มม. ผลจะแตกออกเป็น 2 ซีกเมื่อแก่ ซึ่งในแต่ละซีกจะมีเมล็ดอยู่ 1 เมล็ด

การขยายพันธุ์
ทำได้โดยการใช้เมล็ด

ประโยชน์
นำใบมาใช้รักษาสิว หรือนำมาย้อมเส้นไหมจะให้สีน้ำตาลอ่อน ทำให้เส้นไหมมีคุณภาพดี ทนทานต่อแสงและการซัก แหล่งที่มีหญ้างวงช้างเจริญเติบโตอยู่สภาพดินในบริเวณนั้นมักมีความอุดมสมบูรณ์สามารถปลูกพืชชนิดอื่นได้ดีเช่นกัน

สรรพคุณทางยา
ราก-ทำเป็นยาหยอดตาแก้อักเสบ ตาฟาง ตามัว หรือเจ็บตา ใช้เป็นยาขับระดู ใช้ตำพอกรักษาแผล ฝีหนอง

ทั้งต้น-ใช้เป็นยาแก้ชักในเด็ก แก้ตางฟาง แก้โรคลักปิดลักเปิด ใช้คั้นน้ำกลั้วปากแก้ปากเปื่อย ใช้เป็นยาแก้ไข้ ดับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไอ แก้อาการหอบหืด ช่วยแก้ปอดอักเสบ แก้ฝีในปอด แก้ปวดท้อง แก้บิด ช่วยขับปัสสาวะ แก้ขัดเบา แก้นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ใช้รักษาโรคหนองใน ช่วยลดอาการปวดบวมจากฝีหนอง หรือแผลมีหนอง ใช้เป็นยารักษาไขข้ออักเสบ ปวดตามข้อ มีสรรพคุณเป็นยาแก้พิษตานซาง แก้น้ำเหลืองเสีย รักษาเริม งูสวัด และขยุ้มตีนหมา

ใบ-ใช้เป็นยาลดระดับน้ำตาลในเลือด ใช้เป็นยาหยอดหู หยอดตาแก้อาการตาฟาง ทำเป็นยารับประทานแก้ร้อนใน กระหายน้ำ ใช้น้ำกลั้วคอแก้อาการเจ็บคอ ใช้ตำพอกรักษาแผล ฝี โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน ไฟลามทุ่ง แมลงกัดต่อย อาการฟกช้ำ

ดอก-ใช้เป็นยาขับระดู

เมล็ด-ใช้เป็นยารักษาแผลในกระเพาะอาหาร

และพบว่าหญ้างวงช้างยังมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่ช่วยต่อต้านการเกิดเชื้อรา โรคมะเร็ง เร่งการสมานแผล ช่วยในการคุมกำเนิด และไล่แมลงได้ด้วย แต่สำหรับหญิงมีครรภ์ควรใช้ด้วยความระมัดระวังเพราะอาจทำให้แท้งบุตรได้ ส่วนในบุคคลทั่วไปก็ควรใช้ในปริมาณที่เหมาะสม เนื่องจากต้นหญ้างวงช้างมีสารพิษที่ไปออกฤทธิ์ต่อตับทำให้มีอาการอาเจียน ชักกระตุก ท้องเดิน ปวดท้อง และหมดสติ และอาจส่งผลให้เซลล์ตับถูกทำลายแบบเรื้อรังได้