หญ้าปากควาย

By -

หรือหญ้าปากกระบือ มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Dactyloctenium aegyptiaca Willd. มีชื่อพ้องเป็น Eleusine aegyptica (L.) Beauv. ในวงศ์ Gramineae บางถิ่นเรียก หญ้าตีนกา(ภาคกลาง) หญ้าตีนกับแก้(เลย) หญ้าตีนนก(กรุงเทพฯ) หญ้าปากคอก(สระบุรี) หญ้าผากควาย(พายัพ) มีชื่อสามัญว่า Goose-grassหญ้าปากควาย

หญ้าปากควายเป็นพืชพวกหญ้า มีอายุปีเดียว ลำต้นอาจทอดเลื้อยไปกับพื้นดินหรือตั้งตรง สูงราว ๒๕-๖๐ ซม. แบน สีเขียวอ่อนมันเป็นเงา เหนียว ใบเป็นใบเดี่ยว รูปยาวแคบ ขนาดกว้าง ๔-๑๐ มม. ยาว ๑๕-๒๕ ซม. ด้านบนมีขนยาวประปราย มีแถบสีเหลืองใสจากโคนใบ ยาว ๒-๓ มม. ปลายใบแหลม โคนใบมน ขอบใบเรียบ มีขนสากที่ใกล้ปลายใบ กาบใบโอบหุ้มลำต้น แบน มีลายตามยาวขอบและคอต่อมีขนยาวห่างๆ ระหว่างแผ่นใบและกาบใบมีลิ้นใบที่เป็นเยื่อบาง ยาว ๐.๒-๐.๕ มม. ปลายตัดเรียบหรือเป็นครุย ดอกออกเป็นช่อรวม มีช่อรวมย่อย ๒-๖ ช่อ ก้านช่อรวมแตกแขนงเป็นก้านช่อรวมย่อยแบบซี่ค้ำร่ม แต่มีอยู่ช่อหนึ่งที่มักอยู่ต่ำกว่าชื่ออื่นๆ ช่อรวมย่อยมีขนาดกว้าง ๔-๘ มม. ยาว ๔-๘ ซม. แต่ละช่อรวมย่อยมีช่อดอกหลายช่อ ยาวราว ๕-๗ มม. ออกจากแกนกลางด้านเดียวกัน ช่อดอกนี้มีช่อดอกย่อย ๓-๘ ช่อดอกย่อย ดอกย่อยมีกลีบเพียงคู่เดียว กาบล่างยาว ๓-๓.๕ มม. ปลายแหลมโค้งเป็นรูปเรือ มีเส้นขอบข้างละ ๑-๒ เส้น ที่สันมีขนสากและมีเส้น ๓-๔ เส้น กลีบบนยาว ๒.๕-๓ มม. ปลายแหลม มีเส้นตามยาว ๒ เส้น ผลเป็นผลแห้งชนิดมีเมล็ดเดียว ยาวราว ๑-๒ มม.

ตำราสรรพคุณยาโบราณว่าหญ้าปากควายมีรสขมเย็น ต้มน้ำดื่มเป็นยาดับพิษกาฬ แก้พิษไข้ แก้ไข้หัวทุกชนิด เจริญไฟธาตุ แก้พิษฝี ตำกับเหล้าพอก หรือทาแก้ปวดบวม อักเสบ ดับพิษร้อน

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์