หญ้าหนวดแมว

By -

ชื่อสามัญ Java tea, Kidney tea plant, Cat’s whiskers
ชื่อวิทยาศาสตร์ Orthosiphon aristatus (Blume) Miq.
ชื่อวงศ์ LAMIACEAE
ชื่ออื่นๆ พยับเมฆ, บางรักป่า, อีตู่ดงหญ้าหนวดแมว

หญ้าหนวดแมวเป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ที่จัดอยู่ในวงศ์ของกะเพรา มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และประเทศออสเตรเลีย สามารถพบเห็นได้ทั่วไปในประเทศไทย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
ลักษณะของลำต้นและกิ่งอ่อนเป็นสี่เหลี่ยมมีสีน้ำตาลหรือสีม่วงอมแดง ขนาดความสูงของลำต้นมีประมาณ 30-80 ซม.

ใบ
ออกเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับตรงข้ามกัน ใบมีลักษณะเป็นรูปไข่ โคนและปลายใบแหลม แผ่นใบบางเรียบมีสีเขียวเข้ม สามารถมองเห็นเส้นใบได้ชัดเจน ขอบใบเป็นหยักแบบฟันเลื่อย มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 2-4.5 ซม. ยาวประมาณ 5-12 ซม. มีความยาวของก้านใบประมาณ 1-2 ซม.

ดอก
ออกเป็นช่อที่ปลายยอดรวมกันเป็นกระจุก ก้านช่อดอกยาวประมาณ 10-15 ซม. มีกลีบดอกสีขาวอมม่วงหรือสีฟ้าที่ยาวประมาณ 2.5-4.5 มม. ส่วนโคนกลีบดอกเชื่อมติดกัน ไม่มีก้านดอก มีเกสรตัวผู้คล้ายหนวดแมวยื่นยาวออกมานอกกลีบดอกประมาณ 3-4 เส้น และมีติ่งสีน้ำเงินอยู่ที่ปลายเกสร ดอกจะทยอยบานจากส่วนล่างไปสู่ปลายยอด และสามารถให้ดอกได้ตลอดทั้งปี

ผล
มีลักษณะแบนรูปขอบขนาน มีรอยย่นบริเวณผิวผล มีความยาวของผลประมาณ 1.5 มม. เมื่อผลแก่และแห้งจะไม่แตกออก

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ดและการปักชำ เจริญเติบโตได้ดีในดินแทบทุกชนิดที่มีความอุดมสมบูรณ์ ชอบความชื้น ต้องการแสงแบบร่มรำไร ปลูกเลี้ยงได้ง่าย ใช้ระยะห่างระหว่างต้นประมาณ 1 ฟุต

ประโยชน์
หญ้าหนวดแมว มีช่อดอกที่สวยงามแปลกตาได้เกือบตลอดทั้งปี จะปลูกเป็นไม้ประดับไว้ตามสวน บริเวณรั้วบ้าน หรือปลูกไว้เป็นพืชสมุนไพรรักษาโรค หรือจะใช้ปรุงเป็นอาหารก็ได้

สรรพคุณทางยา
ทั้งต้น-ใช้เป็นยารักษาโรคเยื่อจมูกอักเสบ ช่วยสลายและรักษานิ่ว ช่วยขับปัสสาวะและรักษาโรคในทางเดินปัสสาวะ รักษาอาการอักเสบของไตและนิ่วในไต แก้อาการปวดตามสันหลังและบั้นเอว ช่วยขับสารพิษในตับ ไต และระบบทางเดินปัสสาวะ ใช้รักษาโรคหนองใน

ใบ-ใช้รักษาโรคความดันโลหิตสูง เบาหวาน รักษาอาการอักเสบของไตและนิ่วในไต รักษาอาการปวดข้อ สันหลังและบั้นเอว และการอักเสบของไขข้อ

ผล-ใช้เป็นยาสมานแผลในกระเพาะและลำไส้ รักษาอาการท้องร่วง แก้บิด ช่วยแก้โรคไตพิการ

เปลือกผล-ใช้เป็นยารักษาอาการลำไส้พิการ ช่วยแก้โรคไตพิการ

หมายเหตุ
-ลักษณะของใบหญ้าหนวดแมวที่จะนำมาใช้เป็นยา ควรเก็บในช่วงที่กำลังให้ดอก โดยเลือกใบที่ไม่อ่อนหรือแก่จนเกินไป ซึ่งในช่วงนี้จะมีสารสำคัญอยู่เป็นจำนวนมาก

-คนที่เป็นโรคหัวใจไม่ควรใช้สมุนไพรชนิดนี้ เนื่องจากมีปริมาณของเกลือโปแตสเซียมอยู่สูง ซึ่งอาจไปกระตุ้นให้โรคกำเริบขึ้นได้

-ไม่ควรใช้หญ้าหนวดแมวร่วมกับยาแอสไพริน เนื่องจากจะเสริมฤทธิ์ไปจับกล้ามเนื้อหัวใจมากขึ้น

-การใช้หญ้าหนวดแมวเป็นยาอาจทำให้เกิดอาคารข้างเคียง เช่น ใจสั่น และคลื่นไส้ การใช้ใบที่ตากแห้งแล้วแทนใบสดจะทำให้มีอาการน้อยกว่า หรืออาจไม่มีอาการใดๆ ในบางราย