หอมไกลดง

By -

ชื่อสามัญ Black Tulip wood, Cooktown Tulipwood, Dolls Eyes, Mogum-mogum, Tulipwood, Tulip Lance wood
ชื่อวิทยาศาสตร์ Harpullia arborea (Blanco) Radlk.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Harpullia mellea Lauterb.)
ชื่อวงศ์ SAPINDACEAE
ชื่ออื่นๆ ค้างคาว, กระโปกลิง, กระโปกหมาแดง, หมังขะอุย, ฮางแกน, ตาเสือ, มะแฟน, หางแก่น, กระโปกหมาผลหอมไกลดง

หอมไกลดง เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กไปจนถึงขนาดกลาง ซึ่งจัดเป็นพืชที่อยู่ในวงศ์เดียวกับเงาะ มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศอินเดีย ศรีลังกา ลาว พม่า กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย และออสเตรเลีย พบมีการกระจายพันธุ์อยู่ตามป่าดิบแล้ง ป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ ที่โล่งแจ้งริมลำธาร และชายฝั่งทะเล ซึ่งเป็นพื้นที่ที่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 1,200 เมตร สำหรับประเทศไทยสามารถพบเห็นได้ในทุกๆ ภาค

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
มีลักษณะเปลาตรง เปลือกลำต้นเรียบมีสีเทา เมื่อแก่จะแตกเป็นสะเก็ดสีน้ำตาลอมดำ มีขนสีน้ำตาลปกคลุมอยู่ตามยอดและกิ่งอ่อน มีขนาดความสูงของลำต้นประมาณ 10-30 เมตร

ใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนกที่มีใบย่อยรูปรีหรือรูปไข่เรียงสลับกันอยู่ประมาณ 2-6 คู่ แผ่นใบมีสีเขียวเข้มเป็นมัน โคนใบมน แหลม หรือเว้าเป็นรูปหัวใจ ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ ด้านล่างของใบจะมีสีอ่อนกว่าด้านบน มีขนาดความกว้างของใบประมาณ 2-6 ซม. ยาวประมาณ 5-18 ซม. ก้านใบยาวประมาณ 3-6 มม.

ดอก ดอกหอมไกลดง
ออกเป็นช่อแยกแขนงตามซอกใบ กิ่งก้าน และปลายยอด มีความยาวของช่อดอกประมาณ 4-35 ซม. ในแต่ละช่อจะประกอบด้วยดอกย่อยสีเขียวแกมเหลืองจำนวนมาก กลีบดอกมีลักษณะเป็นรูปไข่กลับเรียงเวียนกันอยู่เป็นรูปวงกลมจำนวน 5 กลีบ โคนกลีบสอบแคบ กลีบค่อนข้างบาง เมื่อบานเต็มที่จะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางดอกประมาณ 1 ซม. สามารถติดดอกออกผลได้ตลอดทั้งปี ดอกมีกลิ่นหอม มีกลีบเลี้ยงสีเขียวอมน้ำตาลรูปไข่กลับจำนวน 5 กลีบ และปกคลุมไปด้วยขนอ่อนๆ มีเกสรเพศผู้ 5-7 อัน มีเกสรเพศเมีย 4 อัน ก้านดอกย่อยยาวประมาณ 3-5 ซม.

ผล
มีลักษณะเป็นรูปทรงไข่กว้าง แยกออกจากกันเป็น 2 พู คล้ายผลแฝด มีความกว้างของแต่ละพูประมาณ 1-2 ซม. ยาวประมาณ 2.5-4 ซม. ผิวผลเรียบเนียน ผลอ่อนมีสีเขียวอมน้ำตาล เมื่อสุกจะกลายเป็นสีส้มอมแดง มีกลีบเลี้ยงติดแน่นอยู่ที่บริเวณขั้วผล ก้านผลยาว

เมล็ด
มีลักษณะเป็นรูปทรงรีสีน้ำตาลอมดำ ผิวเมล็ดเรียบเป็นมัน มีเยื่อสีน้ำตาลหรือสีส้มหุ้มอยู่เป็นวงเล็กๆ ขนาดความกว้างของเมล็ดมีประมาณ 2.5 มม. ยาวประมาณ 1.3-1.5 ซม. ซึ่งในแต่ละพูจะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 1-2 เมล็ด

การขยายพันธุ์
ทำได้ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด หอมไกลดง เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินแทบทุกชนิดที่มีความอุดมสมบูรณ์ ชอบแสงแดดแบบปานกลาง ต้องการความชื้นสูง

ประโยชน์
-นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ เนื่องจากมีดอกสวยกลิ่นหอม และมีผลสีสวยสด ดูแปลกตา
-น้ำเลี้ยงจากเปลือกลำต้นและผล สามารถนำมาใช้ซักผ้า ใช้ไล่ปลิงและทากได้
-เปลือกลำต้นใช้เป็นยาเบื่อปลาได้

สรรพคุณทางยา
ราก-ใช้ร่วมกับสมุนไพรตัวอื่นบดให้ละเอียด นำไปผสมกับน้ำมะนาวหรือน้ำผึ้ง รับประทานแก้อาการต่อมน้ำเหลืองอักเสบ
แก่น-ต้มน้ำดื่มร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นเพื่อแก้โรคคอพอก
น้ำเลี้ยงจากเปลือกและผล-ใช้ดื่มเพื่อระงับความเจ็บปวด
น้ำมันสกัดจากเมล็ด-ใช้รักษาโรคปวดตามข้อได้