เทียนข้าวเปลือก

By -

เทียนข้าวเปลือกมีรูปร่างลักษณะเหมือนข้าวเปลือก(paddy) เต็มเม็ด แขกนิยมเอาไปกินกับหมากเพื่อให้ปากหอม บางทีเรียก “ยี่หร่าหวาน” มีชื่อสามัญว่า “Sweet fennel” ได้จากผลแก่แห้งของพืชที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Foeniculum vulgare Mill. var. dulce(Mill.) Thell. จัดอยู่ในวงศ์ Umbelliferaeเทียนข้าวเปลือก

พืชชนิดนี้เป็นพืชพื้นเมืองของบริเวณทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เป็นพืชขนาดเล็กที่มีอายุหลายปี หรืออายุ ๒ ปี ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้าน มีกลิ่นหอม สูง ๙๐-๒๑๐ ซม. ใบรูปไข่ เมื่อดูแนวรูปใบโดยรวม กว้างราว ๔๐ ซม. ยาวราว ๓๐ ซม. ขอบใบหยักลึกเป็นแฉกๆ แบบขนนกหลายชั้น แฉกย่อยรูปเส้นเล็ก ยาว ขนาดกว้าง ๐.๕ มม. ยาว ๔-๔๐ มม. ก้านใบยาว ๗-๑๕ ซม. แผ่เป็นกาบทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด ดอกเป็นดอกช่อแบบก้านซี่ร่มหลายชั้นหลวมๆ ก้านช่อดอกยาว ๑.๕-๖.๕ ซม. ดอกย่อยมีขนาดเล็ก กลีบเลี้ยงมีขนาดเล็กมากหรือไม่มี กลีบดอกมี ๕ กลีบ สีเหลือง เกสรตัวผู้มี ๕ อัน ติดบนฐานดอก เรียงสลับกับกลีบดอก รังไข่เป็นชนิดอยู่ต่ำ มี ๒ ห้อง ผลเป็นผลแห้ง รูปขอบขนาน ขนาดกว้าง ๑.๕-๒ มม. ยาว ๓.๕-๔ มม. ผิวเรียบ ส่วนมากมักไม่ค่อยแตกเป็น ๒ ซีก ทำให้ดูคล้ายข้าวเปลือก จึงเรียก “เทียนข้าวเปลือก” แต่ก็มีบ้างที่อาจแตกเป็น ๒ ซีก ภายในแต่ละซีกมีเมล็ด ๑ เมล็ด ทำให้ดูเหมือนแกลบ จึงมีผู้เข้าใจผิดว่าเป็น “เทียนแกลบ”(Fennel)(เทียนแกลบมีลักษณะคล้ายกับเทียนข้าวเปลือก แต่เทียนแกลบมีขนาดโตกว่าเล็กน้อยและมักแตกออกเป็นสองซีก ลักษณะคล้ายแกลบ จึงเรียก “เทียนแกลบ” มักมีผู้เข้าใจผิดอยู่เสมอๆ ว่า “เทียนข้าวเปลือก” กับ “เทียนแกลบ” เป็นของสิ่งเดียวกัน เทียนแกลบได้จากผลแก่แห้งของพืชที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Foeniculum vulgare Mill. ในวงศ์ Umbelliferae มีชื่อสามัญว่า “Fennel” โบราณใช้เป็นยาเจริญอาหารและเป็นยาขับลม)

เทียนข้าวเปลือกมีองค์ประกอบเป็นน้ำมันระเหยง่ายร้อยละ ๑.๕-๘.๖ เรียก “น้ำมันเทียนข้าวเปลือก” (Sweet Fennel Oil) น้ำมันนี้มี “ทรานส์อเนโธล” (transanethole) อยู่ในปริมาณสูง นอกนั้นมี fenchone, estragole(methyl chavicol), limonene, camphene และ α-pinene ในปริมาณน้อย

โบราณว่าเทียนข้าวเปลือกมีรสหวาน มีสรรพคุณเป็นยาบำรุงกำลัง ขับลม แก้นอนสะดุ้ง แก้คลั่ง

ร้านขายยาสมุนไพรบางแห่งเอา “ข้าวงอก” มาขายเป็น “เทียนข้าวเปลือก”

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์