แพงพวย

By -

ชื่อสามัญ Madagascar periwinkle, Vinca, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle
ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Catharanthus roseus G. Don
ชื่อวงศ์ APOCYNACEAE ซึ่งจัดอยู่ในวงศ์ของต้นตีนเป็ด หรือต้นลั่นทม
ชื่ออื่นๆ แพงพวยบก แพงพวยฝรั่ง (กรุงเทพฯ), นมอิน (สุราษฎร์ธานี), ผักปอดบก (ภาคเหนือ), แพงพวยบก พังพวยบก แพงพวยฝรั่ง พังพวยฝรั่ง (ภาคกลาง), ฉางชุนฮวา (จีนกลาง)

แพงพวยมีอยู่สองสายพันธุ์ในประเทศไทย คือ แพงพวยฝรั่ง และแพงพวยไทย สายพันธุ์ไทยในดอกหนึ่งๆ จะมีเพียงสีเดียว แต่ในสายพันธุ์ฝรั่งจะมีสีขาวไปจนถึงสีชมพูเข้ม และตรงกลางดอกจะมีสีแดงแพงพวย

ชื่อพันธุ์ของแพงพวย
1. Snowflakes มีพุ่มต้นสูง 10 นิ้ว มีต้นสูงสม่ำเสมอกันหมด ดอกมีสีขาว
2. Little Bright ต้นสูง 10 นิ้ว มีดอกสีขาว ใจกลางดอกมีสีแดง
3. Little Linda ต้นสูง 8-10 นิ้ว มีดอกสีชมพูเข้มอมม่วง พุ่มต้นกะทัดรัด และออกดอกมาก
4. Little Mixed มีหลายสีคละกัน
5. Little Pinkie ดอกสีชมพูเข้ม
6. Little Blanch มีต้นสูง 10 นิ้ว ดอกสีขาว
7. Little Bright Eye ดอกมีสีชมพูมีแต้มสีแดง
8. Little Delicata ดอกสีขาวมีแต้มสีแดงเข้ม
9. Little Blanche ดอกสีขาว
10. Little Linda ดอกสีชมพูอมม่วง
11. Pretty in Rose ดอกสีชมพูอ่อน
12. Tropicana Blush ดอกสีแดงอ่อน
13. Tropicana Bright Eye ดอกสีชมพู
14. Tropicana Rose ดอกสีชมพูเข้ม
15. Tropicana Pink ดอกสีชมพูเข้ม

แพงพวยเป็นไม้ทรงพุ่ม มีลำต้นสูงประมาณ 40-120 ซม. ลำต้นมักตั้งตรงหรืออาจจะขนานไปตามพื้นดิน ตามลำต้นมักจะมีน้ำยางสีขาวอยู่
ลักษณะของใบแพงพวยจะเป็นใบเดี่ยว รูปไข่กลับ ออกเรียงตรงกันข้าม สีใบเป็นสีเขียวเข้ม ขอบใบเรียบ โคนใบแหลม ปลายใบมน มีความยาวของใบประมาณ 2 นิ้ว

ดอกแพงพวยจะออกตามซอกใบประมาณ 1-3 ดอก มีทั้งที่เป็นดอกสีแดงและดอกสีขาว ถ้าเป็นดอกสีขาวบริเวณกลางดอกจะมีสีเหลือง ส่วนดอกสีชมพูจะมีบริเวณกลางดอกเป็นสีแดง มีกลีบดอก 5 กลีบ เป็นดอกชั้นเดียว สามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี

การปลูกและการขยายพันธุ์
การขยายพันธุ์แพงพวยสามารถทำได้ 2 วิธีคือ
1. การปักชำ
2. การเพาะเมล็ด

แต่มักนิยมการเพาะเมล็ดมากกว่าการปักชำ เพราะสามารถทำได้ง่าย โดยเพาะลงในแปลงเพาะปลูกหรือกระบะเพาะ ใช้เวลาเพียง 5-7 วัน เมล็ดที่เพาะไว้ก็จะงอกขึ้นมา

แพงพวยเป็นพืชในเขตร้อนจึงชอบแสงและอากาศที่ร้อน สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทราย ที่มีการระบายน้ำได้ดี ซึ่งเป็นดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำถึงปานกลาง หากเป็นดินที่ระบายน้ำได้ไม่ดีจะทำให้รากเน่าได้ ให้เลือกเมล็ดจากฝักที่เริ่มแก่ ก่อนทำการปลูกก็ให้นำเมล็ดไปแช่น้ำอุ่นก่อน และรดน้ำให้วันละครั้ง

โรคและศัตรูพืช
โรคที่มักพบได้บ่อยในต้นแพงพวยคือ โรคใบเหลืองและโคนเน่า สังเกตได้จาก ต้นจะแตกยอดและสั้นกว่าปกติ ศัตรูทำลายพืชก็มักเป็นพวกหนอนแก้ว ป้องกันและจำกัดได้ด้วยการฉีดพ่นยาและการจับไปทำลายเสีย

ประโยชน์ของแพงพวย
ปลูกเป็นไม้ประดับบริเวณทางเดิน ข้างถนน สนามหญ้า หรือจะปลูกเป็นไม้กระถางแบบแขวน หรือเป็นกระถางกลางแจ้งก็ได้ ซึ่งมักจะปลูกเป็นแถวหรือเป็นกลุ่ม

สรรพคุณทางยา
ใบ-ใช้แก้โรคเบาหวาน บำรุงหัวใจ แก้ท้องผูกเรื้อรัง

ทั้งต้น-ใช้รักษาโรคเบาหวาน ลดความดันโลหิต

ราก-ใช้แก้บิด ขับพยาธิ ใช้ห้ามเลือด รักษามะเร็งในเม็ดเลือด

ต้น-ใช้เตรียมเป็นยาแผนปัจจุบันในรูปยาฉีด vincristine sulphate เนื่องจากมีอัลคาลอยที่สำคัญอยู่คือ vinblastine และ vincristine เพื่อใช้บำบัดรักษาโรคมะเร็งเม็ดเลือดในเด็ก และยาฉีด vinblastine sulphate ใช้รักษาโรคมะเร็งต่อมน้ำเหลือง เป็นต้น