โกษฐ์กักตรา

By -

หรือโกษฐ์กักกะตรา หรือ โกษฐ์กักกรา เป็นปูด(gall) ที่เกิดจากกิ่งอ่อนของพืชที่มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Pistacia integerrima Stew. ex Brandis ที่ถูกแมลงเจาะ พืชชนิดนี้มีชื่อพ้อง Rhus kinjuk Stocks., Rhus integerrima Wall. และ Rhus kakrasingee Royle. จัดอยู่ในวงศ์ Pistaciaceae (เดิมจัดอยู่ในวงศ์ Anacardiaceae) พบขึ้นในอินเดีย ปากีสถาน อัฟกานิสถาน อิหร่าน และอียิปต์มะเหลี่ยมหิน

พืชชนิดนี้เป็นไม้ยืนต้น ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยออกตรงข้ามกัน ๔-๕ คู่ ดอกเป็นช่อ ดอกย่อยมีขนาดเล็ก เป็นดอกเพศเดียว ผลเป็นผลเดี่ยวแบบมีเมล็ดแข็งเมล็ดเดียว เมื่อสุกเป็นสีเทา

โกษฐ์กักตรานี้มีชื่อสามัญว่า “Sumac Gallnut” แขกเรียก “Kakra” หรือ “Kakrasingi” ในภาษาฮินดี (คำ “สิงคี” แปลว่า “เขาสัตว์”) โกษฐ์กักตรามีลักษณะคล้ายเขาสัตว์ แข็ง มีลักษณะกลม ยาว เรียว แหลมทั้งสองข้าง ผิวบาง กลวงกลาง มีของฝาดอยู่ร้อยละ ๒๐-๗๕

ตำราสรรพคุณยาโบราณของไทยว่าโกษฐ์กักตรามีสรรพคุณแก้ไอ แก้หืด แก้ไข้ แก้อาการเบื่ออาหารและแก้อาการกระอักกระอ่วนในกระเพาะอาหาร ในอินเดียและศรีลังกาใช้เป็นยาขับเสมหะและยาบำรุง

โกษฐ์กักตราจัดอยู่ในพิกัดยาไทยที่เรียก “โกษฐ์พิเศษ” ร่วมกับโกษฐ์กะกลิ้งและโกษฐ์น้ำเต้า

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์