โคลงเคลง

By -

ชื่อสามัญ Malabar Gooseberry, Malabar Melastome, Melastoma, Indian Rhododendron, Singapore Rhododendron , Straits Rhododendron

ชื่อวิทยาศาสตร์ Melastoma malabathricum L.

ชื่อพ้อง Melastoma malabathricum subsp. malabathricum)

ชื่อวงศ์ (MELASTOMATACEAE)ต้นโคลงเคลง

ชื่ออื่นๆ โคลงเคลงขี้นก โคลงเคลงขี้หมา (ตราด), มายะ (ชอง-ตราด), อ้า อ้าหลวง (ภาคเหนือ), เบร์ มะเหร มังเคร่ มังเร้ สาเร สำเร (ภาคใต้), ซิซะโพ๊ะ (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี), ตาลาเด๊าะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), กะดูดุ กาดูโด๊ะ (มลายู-ปัตตานี), เหม่ เป็นต้น

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ลำต้น
โคลงเคลงเป็นไม้ทรงพุ่ม มีถิ่นกำเนิดจากไทย มาเลเซีย ออสเตรเลีย มีความสูงของลำต้นประมาณ 1-3 เมตร กิ่งก้านและลำต้นจะเป็นสีน้ำตาลแดง ลักษณะของกิ่งจะเป็นเหลี่ยม มีขนละเอียดสีน้ำตาลอ่อนปกคลุมอยู่ทุกส่วนของลำต้น สามารถเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติด้วยการกระจายพันธุ์ของเมล็ด ส่วนการขยายพันธุ์สามารถทำได้ด้วยวิธีแยกกอหรือใช้เมล็ดก็ได้ ในเมืองไทยพันธุ์ไม้สกุลนี้มีอยู่ประมาณ 10 กว่าชนิด
แต่สำหรับชนิดนี้ จะพบขึ้นได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทยซึ่งมักเป็นที่ลุ่ม ในที่ชุ่มชื้นพื้นราบ บริเวณป่าพรุ ตลอดจนถึงบนภูเขาสูง

ใบ
มีลักษณะเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงเป็นคู่ๆ ตรงข้ามกัน และสลับกันแบบตั้งฉาก ใบมีลักษณะเป็นรูปใบหอก ตรงส่วนปลายใบและโคนใบจะแหลม ความกว้างของใบมีประมาณ 1.7-5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 4-14 เซนติเมตร มีแผ่นใบที่ค่อนข้างแข็ง มีเล็บเล็กแหลมที่ผิวใบ มีเส้นใบประมาณ 3-5 เส้น ที่ออกจากโคนใบไปจรดกันที่ปลายใบ เส้นใบย่อยจะมีการเรียงกันแบบขั้นบันได ไม่มีหูใบ

ดอก
โคลงเคลงมักดอกออกเป็นช่อที่ปลายยอด ประมาณช่อละ 3-5 ดอก ดอกจะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4-5 เซนติเมตรเมื่อบาน สีของดอกจะเป็นสีม่วงอมสีชมพู โดยทั่วไปจะมีกลีบดอก 5 กลีบ หรือมีกลีบ 4 กลีบ หรือ 6 กลีบก็ได้ มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ ถ้วยรองดอกจะปกคลุมไปด้วยเกล็ดแบนเรียบ เป็นดอกสมบูรณ์เพศ เกสรเพศผู้มีสีเหลือง มีอยู่ด้วยกัน10 อัน เรียงกันอยู่ 2 วง และมีรยางค์โค้งงอสีม่วง มีรังไข่อยู่ใต้วงกลีบ ดอกโคลงเคลงสามารถออกได้ตลอดทั้งปี แต่ในช่วงฤดูฝนจะมีเป็นจำนวนมาก

ผล
ผลของโคลงเคลง มีขนาดความกว้างประมาณ 0.6 ซม. ยาวประมาณ 0.8-1 ซม. ลักษณะของผลจะคล้ายกับลูกข่างที่มีขนปกคลุมอยู่ ภายในผลจะมีเนื้อสีแดงอมม่วง เปลือกผลจะแห้งแล้วแตกออกตามขวางเมื่อแก่

เมล็ด
ความยาวของเมล็ดโคลงเคลงมีประมาณ 0.5-1.2 ซม. และมีเมล็ดขนาดเล็กอยู่จำนวนมากภายในเมล็ดหนึ่งๆ

สรรพคุณทางยาของโคลงเคลง
ดอก
ใช้เป็นยาระงับประสาท ใช้ห้ามเลือดในคนที่เป็นริดสีดวงทวาร

ราก
ใช้บำรุงธาตุในร่างกาย บำรุงร่างกาย ปรุงเป็นยาแก้โรคมะเร็ง เป็นยาดับพิษไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ บำรุงตับ ไต และดี ใช้เป็นยาแก้ปวด หลังจากสตรีคลอดบุตรสามารถนำมาใช้เป็นยาบำรุงได้

ใบ
ใช้แก้เชื้อราในช่องปากและลำคอ โดยต้มกับน้ำ หรือคั้นน้ำจากใบสดใช้บ้วนปากหรือกลั้วคอ ใช้รักษาโรคท้องร่วง โรคบิด แก้ริดสีดวงทวาร แก้อาการตกขาวในสตรี รักษาโรคหนองใน รักษาแผลไฟไหม้ ถ้าไม่ต้องการให้มีแผลเป็นก็ใช้ใบต้มกับน้ำเอามาล้างแผล

ส่วนอื่นๆ ของต้นโคลงเคลง ยังสามารถนำมาใช้แก้อาการอาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเป็นเลือด และแก้คอพอกได้ด้วย

ประโยชน์ที่ได้จากต้นโคลงเคลง

1. ใบอ่อนใช้รับประทานเป็นผักสด
2. ใช้ใบแก่มารูดขัดเมือกจากตัวปลาไหลได้ดี
3. ผลสุกมีรสฝาดหวาน สามารถรับประทานได้
4. เนื่องจากต้นโคลงเคลงมีทรงพุ่มและดอกที่สวยงาม จึงเริ่มนิยมปลูกกันเป็นไม้ดอกไม้ประดับ หรือเพื่อตกแต่งในส่วนหย่อมก็ได้